Lezingen

Lezingen

Een nagekomen samenvatting van de lezing van prof. dr. Johan ter Haar op dinsdag 15 februari 2011 in het Gemeentecentrum in Oegstgeest met de titel 'Grote verscheidenheid binnen de Islam' kunt u hier vinden.

I. Lezingen van de VVP in het Gemeentecentrum Oegstgeest (samenvatting)

II. Lezingen van de VVP met de Protestantse Gemeente Leiderdorp in de Scheppingskerk in Leiderdorp

I. Lezingen van de VVP

1. Vrijzinnigheid en het ideaal van een gematigde Verlichting

Spreker:	Prof.dr. Ernestine van der Wall
Datum:	dinsdag 4 oktober 2011
Plaats:	Gemeentecentrum, Lijtweg 9, Oegstgeest
Tijd:	20.00 - 22.00 uur

De eerste lezing in deze serie wordt gehouden door prof.dr. Ernestine van der Wall, hoogleraar Geschiedenis van het Christendom, aan de Universiteit Leiden.

Zijn de idealen van de Verlichting en godsdienstige overtuigingen met elkaar te verbinden? Is het wenselijk dat Verlichting en religie een verbond aangaan? Op deze vragen antwoorden vrijzinnigen, zowel in protestantse als rooms-katholieke kring, bevestigend. De Verlichting staat in dit verband voor een reeks vrijheden, zoals vrijheid van denken, vrijheid van wetenschappelijke beoefening van de theologie en vrijheid om datgene wat door de godsdienstige traditie wordt overgeleverd (dogma's, het instituut kerk, liturgie, rituelen enz.) zo nodig aan de moderne tijd aan te passen. Zeker zo belangrijk is het verlichte motto dat alles onder kritiek gesteld dient te worden, waarbij voor godsdienst geen uitzondering wordt gemaakt. Wanneer zij in verband worden gebracht met godsdienst roepen verlichte vrijheden al snel de vraag op: hoever kan je gaan? Waar bijvoorbeeld ligt de grens van godsdienstkritiek? Een kwestie die nog altijd uitermate actueel is. Dat conservatieve en liberale gelovigen op dit punt van inzicht verschillen, behoeft nauwelijks betoog. Polarisatie tussen 'links' en 'rechts', vrijzinnigen en fundamentalisten, is geen ongewoon gevolg. Een polarisatie niet zonder een zekere ironie: de strijdende partijen worden gedreven door eenzelfde doel, namelijk de 'fundamentele' punten van hun geloof te identificeren. Maar wat fundamenteel is en wat niet, daarover verschillen aanhangers van de gematigde Verlichting en traditionalistische gelovigen diepgaand van overtuiging.
In deze lezing staat het vrijzinnige ideaal van een gematigde Verlichting centraal. Dit ideaal, dat in onze tijd opnieuw in de aandacht staat, heeft ook eerdere generaties gelovigen weten te inspireren. Zo bracht het vrijzinnige protestanten en rooms-katholieken tot openheid voor andere culturen en godsdiensten en kritische reflectie over de eigen godsdienst, tot een pleidooi voor een pluralistische samenleving en - naast zulke overwegend intellectuele aspiraties - tot sociaal engagement. Het kon hen ook brengen tot religieus humanisme en agnosticisme. De traditie van religieus liberalisme laat in elk geval zien dat idealen van de Verlichting tot op zekere hoogte verwerkelijkt kunnen worden in het godsdienstig domein.

2. Boeddhistische en christelijke mystiek

Spreker:	Dr. Freek Bakker
Datum:	donderdag 10 november 2011
Plaats:	Gemeentecentrum, Lijtweg 9, Oegstgeest
Tijd:	20.00 - 22.00 uur

De tweede lezing in deze serie wordt gehouden door dr. Freek Bakker, universitair docent godsdienstwetenschap, hindoeïsme en boeddhisme, en interreligieuze dialoog aan de Universiteit Utrecht.

Het boeddhisme is ongeveer 500 jaar voor onze jaartelling ontstaan in India, als een afsplitsing van het hindoeïsme. Later ontstonden er in het boeddhisme verschillende stromingen en vandaag kunnen we zelfs spreken van een Westerse vorm van boeddhisme. Dat laat zich vooral inspireren door het Tibetaanse boeddhisme en het zenboeddhisme. Het lijden speelt zowel in het boeddhisme als in het christendom een belangrijke rol. Beiden, Boeddha en Jezus, waarschuwen bovendien tegen de verlokkingen van de rijkdom en roepen de mens op om achter de dingen te kijken en zich te laten leiden door mededogen, wijsheid en liefde.
Beide stromingen kennen een hoog ontwikkelde mystiek. In het boeddhisme gaat het om vipassana en zen. Binnen het christendom kennen we Meister Eckhart (1260-1327). Hij zag God als het 'grote Niets' tot wie we moeten bidden 'om van God leeg te worden'. God is voor Eckhart volstrekt innerlijk, niet boven of buiten jezelf. De 'negatieve theologie' van Eckhart lijkt raakpunten te hebben met ideeën die leven binnen de zenmystiek. Ook daarin gaat het om weten en niet-weten, om onthechting en om leegte, maar uiteindelijk ook om liefde en mededogen. Zowel in de boeddhistische als in de christelijke mystiek wordt gesproken over leeg worden. In de boeddhistische mystiek gaat het over leeg worden door loslaten, in de christelijke mystiek over leeg worden voor de ontmoeting met God.
Volgens het boeddhisme zijn begeerte en egocentrisme belangrijke oorzaken voor het lijden. Mensen lijden immers niet alleen door honger en ziekte, maar ook door negatieve emoties, irritaties en ongeduld. Verlossing van het lijden zou dan bereikt kunnen worden door je niet meer te richten op egoïstisch geluk, maar op loslaten. Zo kan volgens de boeddhisten de verlichting worden bereikt en ervaart men het Nirwana. Christelijke mystiek spreekt eerder over gelatenheid: alle fixaties waarin je gevangen zit loslaten, innerlijk ruimte maken, zodat de ziel ontvankelijk wordt voor de instroom van de geest van God. Gelatenheid, niet als berusting of onverschilligheid, maar als een houding van volmaakte innerlijke rust en ontvankelijkheid.
Waarom zou de wijsheid die Boeddha verkondigde, niet ook christenen mede op weg helpen en inspireren, naast al het andere dat er in onze wereld aan wijsheid klinkt? Heel veel christelijke monniken en nonnen laten zich inspireren door het boeddhisme. Kan dat?

3. Oosters Christendom en de Islam

Spreker:	Prof.dr. Bas Romeney
Datum:	donderdag 16 februari 2012
Plaats:	Gemeentecentrum, Lijtweg 9, Oegstgeest
Tijd:	20.00 - 22.00 uur

De derde lezing in deze serie wordt gehouden door prof.dr. Bas Romeney, hoogleraar Oude Testament in de Oosters christelijke tradities aan de Universiteit Leiden.

De oosterse kerken zijn ontstaan in de vierde, vijfde eeuw na Christus. Toen waren er tijdens de concilies grote theologische discussies over de natuur van Christus: is hij mens en God, en zijn dat twee aparte naturen of is het één natuur? In het Midden-Oosten is in de periode daarna een aantal aparte kerken ontstaan: de Armeens-apostolische kerk, de Syrisch-orthodoxe kerk, de Syrische kerk van het Oosten, de Koptisch-orthodoxe kerk en (later) de Grieks-orthodoxe kerk. De vraag is of die kerken inderdaad zijn ontstaan als gevolg van de theologische discussies, of dat er verborgen etnische tegenstellingen aan ten grondslag lagen. Voor de afsplitsing van het Koptisch christendom, en daarmee later ook van het Ethiopische christendom, is bovendien aangevoerd dat persoonlijke tegenstellingen een rol hebben gespeeld: er was een conflict tussen de patriarch van Alexandrië - toen de belangrijkste stad van Egypte - en de kerken van Rome en Byzantium. Veel oosterse christenen leven nu als vluchtelingen in West-Europa of Noord-Amerika. Door hun situatie in verschillende landen te vergelijken, kan men veel te weten komen over de invloed van bijvoorbeeld het vestigingsklimaat op hun identiteit en hun succes als migrant.
In de loop van de geschiedenis vormden met name de Syrische christenen een schakel tussen verschillende culturen. Zij beschikten over een Bijbel waarvan het Oude Testament rechtstreeks uit het Hebreeuws was vertaald en zij kenden ook nog veel joodse uitlegtradities. Later vertaalden zij de oude Grieken in het Arabisch. Het zijn dan ook de Syrische christenen geweest van wie de islam de kennis over de klassieke oudheid geleerd heeft. De verbreiding van de Griekse filosofie en andere wetenschappen in de Arabische wereld, is een belangrijk proces geweest. De geest van de Islam heeft door de eeuwen heen wonderen van kunst, literatuur, filosofie en rechtsgeleerdheid geïnspireerd. In die zin kan men zelfs spreken van een islamitisch humanisme. Maar wat weten we eigenlijk over het ontstaan en de onderlinge relaties van het jodendom, het oosters christendom en de islam? Wat is het belang van de oosterse kerken voor de geschiedenis van het christendom en hun relatie met de islam? Hoe zag de religieuze wereld eruit in de tijd van het ontstaan van de verschillende godsdiensten, die zich alledrie op Abraham beroepen?

II. Lezingen van de VVP met de Protestantse Gemeente Leiderdorp

1. Catechismus van de Compassie

Spreker:	ds. Ad Alblas
Datum:	woensdag 23 november 2011
Plaats:	Scheppingskerk, van Poelgeestlaan 2, Leiderdorp
Tijd:	20.00 - 22.00 uur

De eerste lezing in deze serie wordt gehouden door ds. Ad Alblas, predikant Binnenstadsgemeente Leiden.

Ds. Alblas schreef samen met prof.dr. Christiane Berkvens - Stevelink, remonstrants predikant en bijzonder hoogleraar Europese cultuur aan de Radbout Universiteit Nijmegen, het boek 'Catechismus van de Compassie'. De uitgave van het boek is mogelijk gemaakt door Doopsgezinden, Remonstranten, Vrijzinnige Protestanten, NPB en IKON. De auteurs van het boek nemen u mee op een rondreis door de Europese cultuur en laten de schoonheid en invloed zien van twaalf kernwaarden uit het christendom. De Catechismus van de Compassie, stoelt op het beste uit kunst, cultuur en godsdienst. De twaalf thema's worden behandeld in relatie tot bepaalde bijbelgedeelten. Daarbij zijn ze door Brigida Almeida mooi geïllustreerd met reproducties van bekende kunstenaars.
In 2009 werd het "Charter for Compassion', het 'Handvest voor Compassie' een initiatief van Karen Armstrong, door geestelijke leiders wereldkundig gemaakt, onder wie Rabbijn Soetendorp, de Dalai Lama en bisschop Tutu. Compassie is mededogen met het lijden van alle mensen. Het gaat over empathie, inlevingsvermogen in de ander. Het behandelen van iedereen, zonder uitzondering, met absolute rechtvaardigheid, gelijkwaardigheid en respect. Dat geldt niet alleen voor christendom en humanisme, maar voor alle religeuze-, ethische- en spirituele tradities. Godsdiensten die liefde prediken en humane levensovertuigingen zijn gericht op universele waarden als barmhartigheid en compassie. Ook de jeugd wordt opgeroepen tot een positieve waardering voor de culturele en religieuze diversiteit. In de seculiere tijd waarin wij leven, wordt vaak gezegd dat religie en geloof hebben afgedaan. Niets is minder waar. Mensen stellen zich niet minder vragen over de zin van het leven. Integendeel zelfs, de vragen worden alleen anders gesteld en de antwoorden worden ook elders gevonden.

2. Lezing over Augustinus: 'Stellig maar onzeker'

Spreker:	Prof.dr. Paul van Geest
Datum:	dinsdag 20 maart 2012
Plaats:	Scheppingskerk, van Poelgeestlaan 2, Leiderdorp
Tijd:	20.00 - 22.00 uur

De tweede lezing in deze serie wordt gehouden door prof.dr. Paul van Geest, hoogleraar Augustijnse Studies aan de Universiteit Tilburg en aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Wat joden, christenen en moslims tot op de dag van vandaag bindt is het besef, dat God onkenbaar en onuitsprekelijk is. Maar zij baseren hun geloof in God óók op Heilige Boeken, waarin iets van Gods wezen en werkzaamheid geopenbaard wordt. Zij streven er dus niet naar om Gods geheim zó geheim te laten zijn, dat niemand weet dat er sprake is van een geheim.
In zijn boek 'Stellig maar onzeker' toont Paul van Geest aan dat ook Augustinus' spreken over God doordrongen was van de overtuiging, dat de mens in woorden Gods werkelijkheid meer niet dan wèl benadert. Centraal staat de vraag hoe Augustinus zich dan op dit snijvlak van spreken en zwijgen over God heeft bewogen. Enerzijds wilde hij misverstanden voorkomen. Anderzijds trachtte hij zijn gelovigen te doordringen van het besef dat God een geheim is. De vraag is hoe dit samengaat en hoe iemand ketters kan bestrijden maar tegelijkertijd zijn publiek ervan wil doordringen dat God onkenbaar, onbegrijpelijk en onuitspreekbaar is.